Slovensko narodno gledališče Maribor: Euripid, "Medeja", red. Oliver Frljić

Na sceni CNP-a u okviru festivala „Maštanije“ izvedena je Euripidova „Medeja“ u režiji Olivera Frljića, a u produkciji Slovenskog narodnog gledališča Maribor. Igraju Nataša Matješac Rokšer, Branko Jordan, Petar Boštjančić, Davor Herga, Maša Žilavec, Ivica Knez, Matija Stipanič, Mojca Simonič i Viktor Meglič.

Euripid je stavio u centar priče jaku i odlučnu ženu Medeju, ona je varvarka, izbjeglica, čarobnica, izdajica i monstruozni ubica, ali je istovremeno i ranjena, povrijeđena, izdata, prognana, ismijana. Frljić ovaj lik prolematizuje na političkoj ravni, podvlačeći odnos države prema izbjeglicama motivisan strahom i položaju žene u porodici i u društvu. Ova predstava kroz stilizovana i efektna rješenja progovara o rušenju patrijahalnog stereotipa o ženi kao pasivnoj, razumnoj, krotkoj, poslušnoj, požrtvovanoj, bojažljivoj, ali i o stereotipu izbjeglice – varvarina koji narušava bezbjednost države, i hladnoj surovosti tog civilizovanog svijeta prema njemu. Dakle, Medeja (Nataša Matješac Rošker) nakon pretrpljenih nepravdi uzima sudbinu u svoje ruke i hladnokrvno se sveti, a to je nauk jer svaka represija rađa nove agresije, što se nadovezuje na aktuelna značenja u kontekstu migracija gdje je prisutan sve žešći ksenofobični  stav konzervativnih struktura. Nakon što marginalci demonstriraju silu i teror, bez obzira na njihove motive, doživljavaju ih kao ludake i monstrume, a posle svega njihove sudije i progonitelji ostaju čiste savjesti. Tako se ambivalentnost i višedimenzionalnost likova u Medeji pokazuje i u predstavi, dok se pravda u borbi oprečnih principa čini nedokučivom kategorijom.

Stil ove predstave rezultat je spajanja snage dramskog teksta i u to u djelovima koji su odabrani kao značenjski dostatni za glavni pravac tumačenja teksta i inteziteta performativne umjetnosti koja na doživljajnom nivou  stvara mrežu simbola i rasutih prizora u duhu postdramskog pozorišta. Takođe značajnu funkciju imaju osvjetljenje (Vesna Kolarec) i scenografija (Igor Pauška), naročito efektni u finalnoj sceni u kojoj crvena boja kaplje sa ogromnog osvijetljenog prozirnog zastora iznad cijele pozorinice, bojeći Medejinu  priču u crveno, boju borbe i žrtve za svoje mjesto u muškom svijetu.

Veoma dovitljivo i kreativno pristupanje problemu emancipacije žene  vidi se u analizi Jasonovog (Branko Jordan) nepravednog i okrutnog govora koji svoju ženu savjetuje da bude razumna i prihvati izbor da se oženi princezom da bi osigurali tako bogatstvo svojoj djeci. Glumica Nataša Matješac Rošker je vrlo izražajno i efektno grubim snažnim  glasom fizički otjelotvorila snagu ličnosti Medeje kao samosvjesne, dostojanstvene i odlučne feministkinje, a u sledećoj sceni vidimo sliku mirne i skrušene ženice kakva bi Jason volio da bude. Na ove scene nadovezuje se prizor koji nije iz dijegetskog Euripidovog svijeta, već komentar u obliku performansa u kojem Medeja i Jason  plešu uz razdraganu muziku iz pedesetih. U tom retro plesu punom sarkazma, oni prave grimase izvještačene sreće, zatim je on šamara, opet plešu i smiju se, pa nekako implicitno aludiraju na sliku braka iz čuvenih priručnika za žene iz tih godina koji veličaju ugađanje željama muškaraca i slijepo pokoravanje. Umnožavanje i varijacija te slike  potčinjenosti žene u patrijahalnom sistemu, koji u istorijskom toku trpi tek blage promjene, stvara snažan dramski efekat i ukazuje na neophodnost pobune protiv statusa koji se ženi servira od Euripida do danas.

Medeja je estetski vrlo stilizovana, tu nema realističkog predstavljanja radnje, već je ona u postdramskom maniru krajnje minimalizovana, prepričana, izoštrena pojedinim rediteljskim intervencijama slikovitih performativnih akcija. Samim tim što  je značajno skraćen tekst postignuta je dinamičnost izvedbe i fokusiranost na bitne teze u čitanju ovog antičkog komada.

Frljić prikazuje i brojna interesantna rješenja kojima se ostvaruje doživljaj antičkog svijeta kroz ironizaciju njegove ikonografije, na primjer na samom početku glumci reflektorima odozdo osvjetljavaju svoja iskežena lica, upečatljivo stavrajući osvjetljenjem tragične i komične maske, ili pak na kraju zbirno pojavljivanje nepomičnih glumaca sa ovnujskim maskama i prekriveni ovčijskim kožama.

Predstava osvjetljava mnogostruka značenja Euripidove „Medeje“ iz današnje perspektive, a svedena estetika u kojoj se sažimaju brutalni scenski jezik i izražajna igra glumaca primamljiva je naročito za našu publiku koja rijetko ima priliku da vidi ostvarenja koja njeguju ukus postdramskog pozorišta.